32. İşgücü Piyasası Analizlerine Geçmeden Önce Hatırlamamız Gereken Temel İktisat Konuları Nelerdir?

Önceki başlıklarda ele alındığı üzere insanların günlük hayatlarını sürdürürken harcadıkları çabanın temel nedeni kıtlıkgerçeği ile karşı karşıya olmalarıdır. Ekonomik sorunun temelinde kıtlıkla savaş bulunmaktadır. Günlük dilde bir malın kıtlaşması ya da tarım alanında kuraklık sonrası yaşanan ürün azlığı gibi anlamlara gelen kıtlık iktisatçılar tarafından bulunabilen, kolay ve güç elde edilebilen, ancak insanların bütün ihtiyaçlarını karşılayabilecek kadar bol olmayan her mal için kullanılmaktadır (Üstünel, 1988, s. 11). Diğer bir ifadeyle fiyatı olan her mal kıt mal sayılmaktadır. Bunlara iktisadi mallar da denir. Bütün ihtiyaçlara yetecek kadar bol olan ve serbest mallar olarak adlandırılan malların ise fiyatı olmaz. İnsanların önemli bir ihtiyacını karşılayan ve bu anlamda faydalı olan hava serbest mal için verilebilecek bir örnektir. İnsan ihtiyaçlarına oranla kaynakların kıt olması insanları tercih yapmak zorunda bırakmaktadır. Bu durumda ise alternatif maliyet kavramı ortaya çıkmaktadır. Bazı ihtiyaçları karşılayıp bazılarını karşılamamak ya da toplumsal yaşam içine bazı grupların ihtiyaçlarını ön plana alırken diğer bazı grupların ihtiyaçlarını ertelemek diğer bir ifadeyle seçim yapmak bir tercih kararı almak söz konusu ise ekonomik bir sorun ortaya çıkmaktadır. Bu durumda tercih kararlarının etkilerini inceleyen, sistemli ve tutarlı bir biçimde açıklayan ekonomi bilimine ihtiyaç bulunmaktadır (Üstünel, 1988, s. 13). Elde edilen gelir ve zaman bu anlamda tercihe konu olan kıt kaynaklardır.

Kıt kaynakların alternatif kullanım alanları arasında tercih yapıldığında seçilen alternatif dışında kalan diğer tüm seçenekler yapılan seçim ile kaçırılan fırsatlar gibi değerlendirilir. Bu nedenle de alternatif maliyet ve fırsat maliyeti ya da dolaylı maliyet olarak adlandırılır.

Alternatif kullanım amaçları arasında tercihlerin nasıl yapıldığına ilişkin davranışların bilimsel kurallar çerçevesinde incelenmesi ekonomi biliminin başlıca görevidir. Diğer bilim dallarında olduğu gibi burada da temel amaç ekonomi alanına giren olaylar arasındaki değişmez ilişkileri bulup çıkarmaktır. Doğa bilimleri kadar kesinlik ve belirlilik taşımasa da bireylerin özgürce karar alabildikleri toplumlarda davranışsal olaylar arasındaki nedensel ilişkiler ele alınabilir. Bu noktada ortaya konan kurallar matematik bir kesinlikle ifade edilememekle birlikte genel eğilimleri ortaya çıkarır.

Çalışma ekonomisi konularının önemli bir kısmını anlayabilmek iktisadın temel konularını bilmeyi gerekmektedir. Bu kapsamda okunup incelenebilecek çok sayıda eser bulunmaktadır. Yukarıda konunun bütünlüğünü bozmamak amacıyla görece uzun bir alıntı ile yer verilen Ekonominin Temelleri kitabının yararlı olacağı düşünülmektedir.

Teoriler gerçek hayatın anlaşılmasında önemlidir. Ancak çoğu zaman teoriler ile günlük hayatın birbirine uymadığı ifade edilerek teorilere karşı bir çeşit önyargı geliştirilmektedir. Ekonomik olayları analiz edebilmek amacıyla ilk aşamada kavramların tanımlanması, ardından model seçimi yapılması ya da gerçek hayatın akışı ve grupların olası davranışları ile ilgili bazı varsayımlaryapılarak ekonomik model kurulması gerekmektedir. Son aşamada ise sonuçlar çıkarma ve tahminlerde bulunma söz konusu olmaktadır. Benimsenen teorinin ve kullanılan modelin gerçeklere uygun olup olmadığı ististiki yöntemlerle analiz edilebilir. Benimsenen teorinin öngördüğü sonuçlar ile gerçekleşen olaylar arasında önemli farklı bulunuyorsa yeni bir teori bulmak ya da yeni bir teori geliştirmek için çalışmalar yapmak gerekebilir (Üstünel, 1988, s. 23).

Üstünel, B. (1988). Ekonominin temelleri. Ankara.