94. Pasif İşgücü Piyasası Politikaları Nelerdir?

Pasif istihdam politikaları ile işsizlere belirli bir ekonomik güvence sağlanarak işsiz kaldığı dönemde destek olmak amaçlanmaktadır. Pasif işgücü piyasası politikaları adından da anlaşılacağı üzere istihdam hacmini arttırmaya ve yeni istihdam alanları oluşturmaya yönelik önlemler içermemektedir (Tokol & Alper, 2013, s. 145).

İşsize yardım kavramının geniş bir biçimde kabul görmesi çok uzun zaman almıştır. Devlet tarafından finanse edilen ilk toplumsal yardım biçimlerinden biri kadınlara, çocuklara ve yoksul yaşlılara yardım amacıyla 1598 yılında çıkarılan İngiliz Yoksul Yasası’dır. Bu yasa ile Sanayi Devrimi’nin başında işsiz erkeklere yardım vermeye başlandığında, düzenleme aylaklığı teşvik ettiği, işsizliği azaltmak yerine sürekli kıldığı yönünde eleştirilmiştir. Bunun sonucu olarak, yardım alan çalışabilir işsiz işçiler üzerinde bir utanç lekesi konmuştur. İşsizleri daha çok caydırmak için kötü çalışma koşullarının ve sınırlı yardımın en çaresizler dışındakileri geri çevirdiği kötü düşkün evleri kurulmuştur. Başlangıçta işsizlere verilen yardımların çoğu işçi sendikaları, işgücü federasyonları ve ulusal hükümetle ilişkisi olmayan kolektif gruplardan gelmiştir. 1831 yılında kurulan İngiliz Dökümcüler Birliği sonrasında işçi sendikası fonları da hızla gelişmiştir (Berg &  Salerno, 2010, s. 80). 1880 ve 1890 yılları arasında, Avrupa’da yaşanan yaygın işsizlik halkın ve yoksul yardım sistemlerinin üzerinde baskı olmaya başladığından mahalli işsizlik fonları oluşmaya başlamıştır. İlk işsizlik programı İsviçre’de Bern’de 1893 yılında uygulamaya konmuştur. Bunu 1896 yılında Almanya Köln şehri izlemiştir. Her iki sistem gönüllü işçi katkılarıyla finanse edilmiştir. Ancak suiistimali engelleme konusunda bir önleme sahip olmayan sistem iflas etmiştir. Belçika’da 1901 yılında Ghent’te üye katkıları ve kamu transferi ile finanse edilecek biçimde geliştirilen işsizlik sigortası programı kurulmuştur. Ghent sistemi ulusal işsizlik programlarının temelini oluşturmuştur. 1905 yılında Fransa’da Ghent sistemi model alınarak hazırlanan ilk ulusal işsizlik sigortası oluşturulmuştur. Zorunlu işsizlik sigortası fonlarının uygulanması ise 1911 yılında olmuştur. Takip eden 20 yılda Avusturya, Almanya, İrlanda ve İtalya işsizlik yardım programları uygulamaya başlamıştır. 1596’dan 1905’e kadar ülkeler işsizler için herhangi bir koruma uygulama konusunda isteksiz olsa da uygulama bir kez başladıktan sonra hızlı bir biçimde yayılmıştır (Berg &  Salerno, 2010, s. 81).

20. yüzyılın başından beri işlerini kaybeden işçilere yardım amacıyla hazırlanan programlar işgücü piyasalarının temel özelliği haline gelmiştir. Ancak kıdem tazminatı işsizlik sigortası ve işsizlik yardımı gibi bu düzenlemeler üzerindeki tartışmalar artarak devam etmektedir. Sanayileşmiş ülkelerin çoğunda işsizlik sigortası uygulamaları yüzyıl önce ortaya konmuş ve uygulanırken birçok ülkede işsizlik sigortası sistemi bulunmamakta y ada sınırlı işsizlik tazminatı sistemi uygulanmaktadır (Berg &  Salerno, 2010, s. 76). İşsizliği tazmin etmenin yollarından biri olan işsizlik sigortası işçilerin yeteneklerine en uygun işi bulmak için yeteri kadar zaman vererek ve böylece ekonominin genel verimliliğini potansiyel olarak artırarak, işgücü-iş eşleşmesini iyileştirmeyi amaçlamaktadır (Berg &  Salerno, 2010, s. 77).

İşsizlik sigortası uygulamasının yanı sıra işsizlik yardımı (sosyal yardımlar), çalışma paylaşımı pasif işgücü piyasası politikalarıdır (Thuy vd., 2001, s. 97).

Pasif Politikalar (Gelir Desteği Sunan Politikalar)

Kaynak: Varçın, 2004, s. 16.

İşsizlik sigortası (İşsizlik ödeneği) ilgilinin sisteme primle katkısı esasına dayanırken, işsizlik yardımı ilgilinin katkısına ihtiyaç göstermeden devlet bütçesinden (kamusal) yardım yapılması anlamına gelmektedir. İşsizlik yardımının işsizlik sigortasından (işsizlik ödeneği) farkı sosyal tarafların (işçi ve işverenlerin) buna primlerle katkısının bulunmaması doğrudan kamu kaynaklarından yardım yapılmasıdır (Thuy vd., 2001, s. 97; Kocabaş & Özgüler, 2019). İşsizlik yardımı, sosyal devlet ilkesini benimsemiş, ekonomik bakımdan güçlü ülkelerde, ihtiyacı olan işsizlere asgari bir gelir güvencesi sağlayan bir yardım sistemidir (Korkmaz & Mahiroğulları, 2007, s. 89).

Uygulamada aktif işgücü piyasası politikaları kadar fazla çeşitliliği olmayan pasif işgücü piyasası politikaları çalışma yaşamında yer alma yönüyle aktif işgücü piyasası politikalarından ayrılmaktadır. Pasif politikaların uygulanması sırasında kaynakların aktarılması bu politikaları uygulayan kurumların inisiyatifinde değildir. İşsizlik sigortasını hak eden bir kişiye ödeme yapılması hukuki bir zorunluluktur (Varçın, 2004, s. 4).

Berg, J. & Salerno, M. (2010). İşsizlik Sigortasının Kökenleri: Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Dersler içinde  Janine Berg & David Kucera (eds.), İşgücü piyasası kurallarının savunusu, (B. Erişen, Çev.).  Efil Yayınları.

Kocabaş, F., & Özgüler, V. (2019). Pasif işgücü piyasası politikaları: İşsizlik ödeneği ve işsizlik yardımı uygulamaları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(28), 266-283.

Thuy, P., Hansen, E., & Price, D. (2001). The Public Employment Service in a Changing Labour Market. ILO.

Tokol A., & Alper, Y. (2013). Sosyal Politika, Dora Basım-Yayın, Bursa.

Varçın, R. (2004). İstihdam ve işgücü piyasası politikaları. Siyasal Kitabevi.