90. İstihdamda Olmayan ve İşsiz Sayılmayanların İşgücü Piyasalarındaki Konumu Nedir?

Birinci bölümde işgücü piyasalarına ilişkin tanım ve kavramlar kısmında da ele alındığı üzere bireylerin işgücü piyasalarındaki konumları istihdamda, işsiz, işgücünde vb. belli sınırlayıcı varsayımlara dayalı ve uygulamada çoğunlukla eleştiri ve tartışmalara neden olan bir yapıda sınıflandırılmaktadır. Ne eğitimde ne istihdamda olmayan gençler, atalet oranı, ev kadınları, cesareti kırılmış (gücenmiş) işgücü, çalışan yoksullargibi farklı gruplar ve tanımlamalar resmi istatistiklerin sınırlandırılmış tanımlarının ötesinde inceleme alanı bulan konulardır.

Tüm bu farklı gruplar sosyal politika anlamında dezavantajlı gruplar ve bölgeler bazında ele alınarak çok boyutlu ve farklı bakış açılarıyla işgücü piyasası analizleri yapılması söz konusu olmaktadır. Örneğin, 15-24 yaş grubu gücenmiş işgücü grubuna giren kadınların bölgelere göre dağılımı, yüksek eğitimli işgücünün kırsal alanda yürüttüğü girişimcilik faaliyetleri gibi çok sayıda farklı çalışma konusu söz konusu olmaktadır.

Ne eğitimde ne istihdamda olmayan gençler dediğimizde İngiltere’de işgücü piyasasındaki gelişmeler doğrultusunda 1980 ve 1990’lı yıllarda ortaya çıkan istihdamda ve eğitimde yer almayan gençler (not in Employment, education or training – NEET) kavramı ifade edilmektedir.

NEET kavramı, özellikle gelişmiş ülkelerin çalışma hayatına ilişkin gündemlerinde yer tutmakta ve işgücü piyasalarının uluslararası karşılaştırmalarında önemli bir gösterge olarak kullanılmaktadır. Kavram ekonomik anlamda aktif olmayanları kapsadığından genç işsizliğinden daha geniş bir hedef grubu tanımlamaktadır. Türkiye OECD ülkeleri arasında en yüksek NEET oranına sahip ülkedir. 2008 yılından itibaren bu oran azalmaya başlamıştır (Yıldız, 2015).

Özellikle 20-29 yaş grubu olarak düşünülürse kadınlarda NEET oranı çok yüksektir. Bu grup Türkiye’de ev kızı ya da ev hanımı olarak bilinmekte ve genç kadınların günlük yaşam deneyimlerini inceleyen az sayıda çalışma bulunmaktadır. Türk toplumunun kamusal alanına tam olarak katılamama durumunda yer alan bu grupla ilgili de çalışmalar yapılması gerekmektedir. Gençlik çalışmaları ile kadınların çalışmaları arasında boşluk bulunmaktadır (Çelik & Lüküslü, 2012; Puerto, 2005). Bu noktadan hareketle ev kadınları kategorisinin işgücü piyasası analizlerinde incelenmesi kadar önemli olan diğer boyutları sosyo-psikolojik ve davranışsal boyutlardır. NEET konusu atalet oranı ile de açıklanmaktadır.

Cesareti kırılmış ya da gücenmiş işgücü kavramı standart analizlerde yoğun olarak ele alınmayan işsiz sayılmayan, işgücü dışındakiler kategorisinde yer alan bir grubu tanımlamaktadır. Cesareti kırılmış işçi olmak konusu işgücü piyasası bakımından işgücü dışındakiler kapsamında yer aldığından göreceli olarak analizlerin dışında kalır ancak sosyal politika anlamında öncelikli bir biçimde ele alınması gerekir.

Çalışan yoksulluğu ise çalışması kendisini yoksulluktan kurtarmaya yetmeyen kişiler için kullanılan bir kavramdır. Uzun yıllar çalışmanın kişileri yoksulluktan kurtarabilecek bir faaliyet olduğuna inanılırken küreselleşme ve işgücü piyasalarında yaşanan dönüşüm ile çalışmaları karşılığında aldıkları ücretlerin kabul edilen yoksulluk sınırının altında kaldığı kesimler ortaya çıkmıştır. Küreselleşme ve teknolojik gelişmeler üretim biçimini köklü bir biçimde dönüşüme uğratırken, büyük bölümü gelişmekte olan ülkelerde olmakla birlikte gelişmiş ülkeler de dâhil tüm dünyada çalışan yoksulların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Yaygınlaşan esnek çalışma biçimleri, üretimin parçalara ayrılarak tüm dünyaya yayılması sosyal harcamaların devletin küçülen rolü ile azalması, güvencesiz ve korumasız istihdam biçimlerinin yaygınlaşmasına ve bunun uzantısı olarak da yoksulluk ve işsizlik arasındaki ilişkinin yoksulluk ve istihdam arasında kurulmasına yol açmıştır (Özgüler, 2013, s. 354).

Çelik, K., & Lüküslü, D. (2012). Spotlighting a silent category of young females: The life experiences of “house girls” in Turkey. Youth & Society, 44(1), 28-48.

Özgüler, V. (2013). Ücretli yoksullar. İçinde P. A. Kaya (Ed.), Uluslararası sosyal politika, (ss. 353-378). Siyasal Kitabevi.

Puerta, O. S. (2005), International Experience on Youth Employment Interventions: The Youth Employment Inventory,http://siteresources.worldbank.org/INTLM/Resources/390041-1188243960961/YEI_LessonsLearned_rev07-06.pdf, (Erişim Tarihi: 07.12.2018).

Yıldız, E. (2015). İstihdamda ve eğitimde yer almayan gençlerin (NEET) Türkiye’deki durumu ve öneriler. İstihdamda 3İ, 18, 80-83.