57. Yaşamboyu Eğitimin İşgücü Piyasaları Bakımından Önemi Nedir?

Bir önceki başlıkta da değinildiği gibi işlere yönelik beceri gereklilikleri teknolojik gelişmelerin de etkisiyle çok hızlı bir biçimde artmaktadır. Bu nedenle okul dönemlerinde alınan eğitimin güncellenmesi, yeni bilgi beceri ve yetkinlikler kazanılması ihtiyacı ortaya çıkabilmektedir. İşbaşında eğitim ile bağlantılı olarak ya da tamamen bu süreçten bağımsız olarak insanlar farklı alanlarda kendilerini geliştirmek, farklı ilgi alanları hakkında bilgi sahibi olabilmek için yaşam boyu eğitim talep edebilmektedirler.

Günümüzde bilgiye dayalı ekonomide rekabet edebilen ve teknolojik avantajları olan bir konumda olabilmek için insana yatırım yapmak, eğitimin her kademesinde çağın gereklerine uygun eğitim içerikleri sunmak son derece önemlidir (Jones, 2005, s. 256).

Bilişim ve iletişim teknolojileri ekonominin bilgi temelli olabilmesi için gerekli altyapıyı sunmaktadır. Bilgi toplumu bilgiye dayalı bir yaşam boyu öğrenme ve ekonomik gelişme ile özdeşleşmiş durumdadır. Dünya Bankası raporlarına göre, bilgi ekonomisi ile ekonomik büyüme arasındaki dolaysız bağlantının anahtarı yaşam boyu öğrenmedir. Bu bağlamda yaşam boyu öğrenme okul öncesi dönemden başlayan ve emekli olana kadar süren dönemde küresel ekonominin ve teknolojinin değişen koşullarına uygun eğitim alınmasıdır (Özkaplan, 2014, s. 122). Bireysel gelişme anlamında düşünüldüğünde kişiler emeklilik sonrasında da yaşam boyu eğitim kapsamında eğitim almaktadırlar. Türkiye’de 200’e yakın üniversitede bulunan sürekli eğitim merkezleri, Halk Eğitim Merkezleri ya da bağımsız girişimciler tarafından kurulmuş eğitim merkezleri kişisel gelişimden dil eğitimine, bilgisayar programcılığından nezaket eğitimine kadar çok geniş bir alanda yüz yüze ya da çevrimiçi eğitimler düzenlemektedir. Eğitimler sonunda katılım belgesi ve sertifika verilmektedir. Bu sertifikalar kimi işlere giriş için zorunlu koşul olabildiği kadar kimi zaman da Sinyal Teorisinin belirttiği gibi belli bir konuda bilgi beceri ve yetkinliğin belgesi gibi değerlendirilerek avantaj sağlayabilmektedir.

Özetle yaşam boyu eğitimin BST’nin bir parçası olduğu söylenebilir. Yaşam boyu eğitimde;

• Herkes için yeni beceriler,
• Beşerî sermayeye daha fazla yatırım yapma,
• Öğretim ve öğrenme yöntemlerinde yenilik,
• Öğrenmeye değer verme,
• Rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin yeniden yapılandırılması,
• Yerel yönetimler ve Sivil Toplum Kuruluşları (STK) tarafından rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin yakınlaştırılması (Özkaplan, 2014, s. 123).

gibi yönleriyle de önemli olan ve giderek önem kazanan bir konudur.

Yaşam boyu öğrenme eğitim istihdam ilişkisinin önemli bir boyutudur. Ancak konunun daha anlaşılır olabilmesi için işgücü piyasalarındaki mesleki yeterlilik, çıraklık, staj vb. uygulamaların da analize dâhil edilmesi gerekir.

Her bir ülkenin kendine ait ulusal eğitim sistemi bulunmaktadır. Tıp, mühendislik gibi toplum açısından önemli olan alanlar devlet tarafından yasal düzenlemelere tabi tutulmakta, sınav ve belgelendirme sistemleri düzenlenmektedir. Gençlerin işgücü piyasalarındaki konumunun göreceli olarak iyi olduğu ülkelerde mesleki eğitim sisteminin de gelişmiş olduğu söylenebilir (CEDEFOP, 2010). Meslek standartları ve mesleki yeterlilikler sistemi; eğitim istihdam ilişkisinin güçlendirilmesi, öncelikli olarak öğrenme çıktıları için ulusal ve uluslararası standartların oluşturulması, eğitim ve öğretimde kalite güvencesinin sağlanmasını içermektedir. Aynı zamanda sistem ulusal ve uluslararası karşılaştırılabilir bir yapıda yatay ve dikey geçişler için yeterliliklerin eşleştirilmesi, öğrenmeye ulaşma, öğrenmede ilerleme ve öğrenmenin tanınmasının sağlanması ve yaşam boyu öğrenmenin gerçekleştirilmesi gibi amaçlara hizmet etmektedir. Kişilerin sahip oldukları bilgi, beceri ve yeteneklerinin işgücü piyasası gerekleriyle uyumu, standart olarak ölçülebilirliği, transfer edilebilir olması ve şeffaf bir biçimde uygulanabilmesi işgücü piyasalarının etkinliği bakımından önemlidir. Bu öneme paralel olarak pek çok ülkede ulusal sertifikasyon kurumları bulunmaktadır. Temel olarak bireyin sahip olduğu niteliklerin belgelendirilmesine dayalı bu sistemler özellikle sınav ve belgelendirme aşamasında kalite değerlendirmesi altyapısına da sahiptirler (Köseleci, 2012, s. 12).^[1]

Ulusal meslek standartlarının oluşturulması ve meslek eğitim programlarının bu standartlara göre revize edilmesi, eğitim çıktılarının kalite güvencesini sağlayan sınav ve belgelendirme sistemlerinin kurulması eğitim ve işgücü piyasaları arasında uyumun sağlanması için gerekli bir sistemdir. (UİS, 2014,  s. 23).

Ulusal ve uluslararası mesleki yeterlilikler sistemi temel olarak teknik ve mesleki eğitim standartlarının ve yeterliliklerin geliştirilmesi, uygulanması ve bunlara ilişkin akreditasyon, yetkilendirme, denetim, ölçme ve değerlendirme ile bunlara ilişkin kural ve faaliyetler Ulusal Mesleki Yeterlilikler Sistemi (UMYS) olarak adlandırılmaktadır (http://www.myk.gov.tr). UMYS’nin birinci aşaması meslek standartlarının oluşturulmasıdır. Ardından örgün ve yaygın eğitim kurumları, yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşları, ulusal meslek standardı hazırlamış kuruluşlar, meslek kuruluşları ile personel belgelendirmesi yapan ve Mesleki Yeterlilikler Kurumu’na (MYK) yetkilendirilmek üzere ön başvuru yapmış kuruluşlarca hazırlanan taslak meslek standartları MYK’ya iletilmesi aşaması gelmektedir. Taslaklar en az 30 gün süreyle kurum internet sitesinde kamuoyunun görüşleri alınmak üzere yayımlanır. Taslağı hazırlayan kuruluş kamuoyunun görüşünü aldığı taslak üzerinde son düzenlemeleri yaparak MYK’ya gönderir. MYK Sınav ve Belgelendirme Dairesi Başkanlığı tarafından usul yönünden incelenen taslaklar sektör komitesinin görüşüne sunulur. Sektör komitesi ulusal yeterlilik taslağını ve buna ilişkin çalışmaları inceleyerek değerlendirmesini yapar. Değerlendirmeye ilişkin sektör komitesi kararı MYK Yönetim Kurulu’na sunulur. MYK Yönetim Kurulu tarafından uygun bulunan taslaklar ulusal yeterlilik olarak kabul edilir ve Ulusal Yeterlilikler Çerçevesi (UYÇ) içine yerleştirilir ve Resmî Gazetede yayımlanır (http://www.myk.gov.tr).

Meslek standartları ile işverenler istihdam edecekleri kişilerin sahip olması gereken bilgi ve beceriler konusunda bilgi sahibi olacağından, meslek standartları aynı zamanda istihdam edecekleri kişinin seçiminden, ücretlerin belirlenmesine ve terfilere kadar birçok aşamada da yararlı olacaktır. Çalışanlar da iş başvurusu sırasında sahip oldukları yeterlilikleri daha iyi sergileyebileceklerdir (Arslan, 2012).

Arslan, K. (2002). Üniversiteli gençlerde mesleki tercihler ve girişimcilik eğilimleri. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 2002/6, 1-11, http://journal.dogus.edu.tr/index.php/duj/article/view/189, (17.06.2019).

CEDEFOP (2010). Yeterliliklerde Görülen Değişimler, CEDEFOP Referans Serisi, No: 84, Avrupa Birliği Yayın Ofisi: Lüksemburg.

Jones, H. C. (2005). Lifelong learning in the European Union: Whither the Lisbon Strategy. European Journal of Education, 40(3), 247-260.

Köseleci, N. (2012). Hayatboyu Öğrenme Çerçevesinde Mesleki Beceri Kazanımı Uluslararası Eğilimler, (Yayına Hazırlayan: Aktaşlı, İ. ve Tüzün, I.), KOÇ Meslek Lisesi Memleket Meselesi ve ERG Eğitim Reformu Girişimi,

Özkaplan, N. (2014). Eğitim ekonomisi. İçinde N. Gündoğan & M. K. Biçerli, (Eds.). Çalışma ekonomisi (ss. 104-131).  Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.

UİS, (2014), Ulusal İstihdam Stratejisi Eylem Planları 2014-2016, T. C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü: Ankara, http://www.uis.gov.tr, (Erişim Tarihi: 04.01.2017).

[1] Farklı ülkelerde farklı isimler altında olmakla birlikte yaygın olarak kullanılan ve Türkiye’de de kabul edilen ve uygulanan sistem ISO 17024 Standardı Personel Belgelendirme Sertifikalandırma Sistemi’dir. Bu standart, Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından takip edilmekte ve uygulanmaktadır. MYK tarafından sınav ve belgelendirme yetkisi almış kuruluşların aynı zamanda TÜRKAK tarafından da akredite olmaları gerekmektedir (http://www.isokalitebelgesi.com/iso-17024-personel-belgelendirme-akreditasyon-standardi-mesleki-yeterlilik-belgesi-nedir-nasil-akredite-olunur).