41. Firma Kısa Dönemde Kaç İşçi İstihdam Edeceğine Nasıl Karar Verir?

Kısa dönem firmanın üretimde kullandığı girdilerden bazılarını (örneğin emek ve hammadde) arttırabildiği ancak sermaye miktarını ve üretim kapasitesini değiştiremediği zaman dilimidir.

Neo-klasik teoriye göre kısa dönemde firma kaç işçi çalıştıracağına Marjinal Verimlilik Teorisi çerçevesinde karar vermektedir. Marjinal Verimlilik Teorisihem ürün hem degirdiler için tam rekabet piyasasının varlığı, bireylerin rasyonelliği, üretim fonksiyonlarının birinci derecede homojen olması ve emeğin homojen olması varsayımları altındaneo-klasik teoriye göre girdiler arası rekabet, birim başına girdi getirisini kendi marjinal maliyetine eşitlemektedir.

Üretim fonksiyonu emek faktörüne göre Azalan Verimler Yasası[1]na tabi olduğundan emek talep eğrisi negatif eğimli bir eğri olacaktır. Piyasada yer alan tüm firmalar benzer yapıda olduğu için tek tek firmaların emek talebi incelendiğinde, ekonominin bütünü için emek talebi reel ücretin bir fonksiyonu olarak elde edilecektir.

Günümüzde Marjinal Verimlilik Teorisini saf haliyle savunan görüş bulunmamaktadır. Teorinin en çok eleştirilen varsayımı emek homojenliğidir (Lopcu vd., 2010, s. 100).

Kısa dönemde kârını maksimize etmek isteyen bir firma için karar kuralı MRP_L=W dir.

Firma işe alacağı son işçinin firmaya sağladığı parasal getiriyi (marjinal ürün gelirini) dikkate alır ve bunu o işçiye ödeyeceği ücret ile karşılaştırır. Elde edeceği parasal getiri, ücret olarak katlandığı maliyetten büyük olduğu sürece istihdamını arttırır. İşverenin elde edeceği parasal getiri, ödeyeceği ücretten 0,01 kadar bile yüksek olsa işveren istihdam yönünde karar vermektedir. Tabloda yer alan verileri grafiğe aktardığımızda Grafik elde edilmektedir.

Tam Rekabetçi Bir Firmanın Emek Talep Çizelgesi

Kaynak: https://www.slideshare.net/arslansamet55/retim-firma

Tam Rekabetçi Bir Firmanın Kısa Dönem Emek Talep Eğrisi

Kaynak: Tabloda verilen değerlere göre çizilmiştir.

Tablo ve Grafik birlikte incelendiğinde, tam rekabetçi bir firmanın emek talep eğrisini elde etmek için gerekli koşulların geometrik gösterimine ulaşmak mümkün olmaktadır. Tam rekabetçi firma için kârını maksimize eden istihdam düzeyi daima MRP_L=w noktasında belirlenmektedir. Bu nedenle MRP_L eğrisinin bir bölgesi (Grafik 11’de koyu çizgi ile gösterilen kısım) aynı zamanda firmanın emek talep eğrisi olmaktadır. Kısa dönemdeki bir firma için toplam, ortalama ve marjinal ürün arasındaki ilişkileri ve üretim bölgelerini hatırlarsak firma MRP_L’nin pozitif bölgesinde kalmamaktadır. Benzer şekilde marjinal ürünün negatif olduğu alana da geçmediği için, diğer bir ifadeyle rasyonel bir firmanın üretimin 3. bölgesine geçmeyi tercih etmeyeceğini hatırladığımızda, MRPL eğrisinin negatif eğimli (eksi eksene de geçmemek koşuluyla) kısmı Emek Talep Eğrisi daha doğru bir ifadeyle Tam Rekabetçi Firmanın Kısa Dönem Emek Talep Eğrisi olarak adlandırılmaktadır.

Tek bir firma için elde edilen emek talep eğrilerinin yatay toplamı alındığında Piyasa Emek Talep Eğrisi elde edilmektedir. Piyasanın tamamının emek talebi ise piyasadaki bütün firmaların taleplerinin yatay toplamı ile elde edilir. Piyasa emek talep eğrisinde de bireysel emek talep eğrisinde olduğu gibi ücret oranı ile istihdam miktarı arasında ters yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Firmalara ait talep eğrilerinin yatay toplamı alınırken dikkat edilmesi gereken önemli bir durum vardır. İşgücü piyasalarında mal ve hizmet piyasalarından farklı olarak tek bir firmanın ücret azalışı karşısında istihdamı arttırması ile piyasa genelinde ücret azalışı ile tüm firmaların istihdamı arttırması farklı sonuçlara yol açmaktadır. Tek firma ürün fiyatında değişikliğe yol açmaksızın istihdamını genişletebilir ancak piyasa genelinde yaşanan istihdam bu genişlemesi toplam ürünü arttıracaktır. Artan toplam ürünün satılabilmesi için fiyatın düşmesi gerekecektir. Fiyatın düşmesi her bir işçi için MRP_L’nin düşmesi anlamına geleceği için her bir firma için çizilen emek talep eğrileri sola(azalış yönünde) kayacak ve bu azalma da piyasa emek talep eğrisine yansıyacaktır. Ücretlerdeki azalma sonucu ortaya çıkan bu etkiye dikkat edilmemesi Toplama Hatası olarak adlandırılmaktadır (Biçerli, 2011, s. 98).

Biçerli, M. K. (2011). Çalışma ekonomisi. (6. Baskı). Beta Yayınları.

Lopcu, K., Kaytancı, U. B., & Ateş, S. (2010). Marjinal Verimlilik Teorisi ve Türkiye İmalat Sanayii Üzerine Bir Uygulama. ÇU. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 1, 99-114.

[1]Azalan Verimler Yasası; üretim faktörlerinden biri sabitken diğer faktörlerden kullanılan miktar arttıkça toplam üretimin önce artarak artacağını, belli bir düzeyden sonra azalarak artacağını ifade etmektedir.