35. Emek Arzı Nasıl Tanımlanmaktadır?
Emek arzının tanımına geçmeden önce iktisada giriş derslerinden bilmemiz gereken arz konusunu hatırlayalım. Arz, satmak için piyasaya mal getirmek anlamına gelmektedir. Üreticilerin belli bir zaman diliminde satmayı planladıkları mal ve hizmet miktarıdır. Piyasada satılmak istenen miktar ile fiilen satılan miktar aynı olmayabilir. Ürettiği mal ve hizmetlerin tamamını satamayan diğer firmalar üretim planlarını değiştirirler. Diğer bir ifadeyle firmanın satmayı planladığı ürünlere talep olmadığında üretim ve satış planı değişecektir.
İktisatçılar burada belirli bir fiyattan arz ve çizelge (şedül) anlamında arz olarak ikili bir ayrım yapmaktadırlar.
Arz Çizelgesi ve Arz Eğrisi
Kaynak: Yazar tarafından oluşturulmuştur.
Tabloda verilen arz çizelgesi, diğer etkenler veri iken farklı fiyatlarda arz edilen miktarları göstermektedir. Grafikte yer alan arz eğrisi ise, diğer etkenler veri iken malın fiyatı ve arz edilen miktar arasındaki ilişkiyi göstermektedir. Arz ve fiyat arasındaki ilişki pozitiftir. Fiyat arttığında arz edilen miktar da artmaktadır. En son birimin arz edildiği fiyat minimum arz fiyatı olarak adlandırılmaktadır (https://acikders.tuba.gov.tr/pluginfile.php/4279/mod_resource/content/1/HAFTA_01_ARZ_TALEP.pdf)
Arz deyimi ile anlatılmak istenen çizelgeanlamındaki arzdır. Belirli bir fiyattan arzise bir malı elinde bulunduranların o maldan satmak isteyecekleri miktar demektir. Bu anlamda arz, piyasa fiyatını belirleyen değil, piyasa fiyatı tarafından belirlenen bir büyüklüktür.
Çeşitli fiyatlardan satılmak istenen mal miktarlarını gösteren arz çizelgesinin yer aldığı Tabloda görüldüğü üzere malın fiyatı ile satılmak istenen miktar arasında doğru yönlü ilişki bulunmaktadır. Arzı etkileyen diğer etkenler veri ilen arz edilen miktar artar. Bu “Arz Kanunu” olarak adlandırılır. Burada diğer şeyler veri iken (Ceteris Paribus) koşuluna dikkat etmek gerekir. Diğer etkenler veri olmadığında Arz Kanunu işlememektedir. Örneğin malın gelecekteki fiyatının artacağı beklendiğinde ileride daha yüksek fiyattan satmak isteyen üreticinin bugünkü arzı azalacaktır. Dolayısıyla ilgili malın fiyatı dışındaki diğer etkenler veri kabul edilmediğinde Arz Kanunu işlemeyecektir (https://acikders.tuba.gov.tr/pluginfile.php/4279/mod_resource/content/1/HAFTA_01_ARZ_TALEP.pdf)
Arz Kanunu ile ifade edilen ilişki pek çok araştırma sonucu ile doğrulanmış genel bir eğilimi göstermektedir. Bu genel eğilimin dışında kalan bazı özel durumlar ise arz esnekliği konusunun kapsamına girmektedir (Üstünel, 1988, s. 117).
Arzı etkileyen değişkenler; malın piyasada hangi fiyattan satılabileceği, ilgili diğer malların fiyatları, gelecekte beklenen fiyatlar, ilgili malın üretiminde kullanılan üretim faktörlerinin fiyatları, arz edenlerin sayısı, bilgi ve teknoloji düzeyidir.
Arz fonksiyonu ilgili malın arz miktarı (Sa); bu malın piyasa fiyatı (Pa), ilgili diğer malların fiyatları (Pb), gelecekte beklenen fiyatlar (Pg), üretim faktörlerinin fiyatı (Püf), arz edenlerin sayısı (F), bilgi ve teknoloji düzeyi (T) olmak üzere;
Sa = (Pa, Pb, Pg, Püf, F, T)
arz fonksiyonu şeklinde yazılabilir (Üstünel, 1988, s. 130-131; (https://acikders.tuba.gov.tr/pluginfile.php/4279/mod_resource/content/1/HAFTA_01_ARZ_TALEP.pdf)
Arz eğrisinde değişme arzı etkileyen üretilen malın fiyatı dışında kalan diğer etkenlerdeki değişmeye bağlıdır. Üretilen malın fiyatı ya da miktarı değiştiğinde arz eğrisi üzerinde kayma gerçekleşirken, fiyat dışında yer alan ve aşağıda maddeler halinde sıralanan diğer etkenlerde yaşanan değişimlerin etkisine göre arz eğrisi bütünüyle kayacaktır. Örneğin, gelecekte beklenen fiyat arttığında arz eğrisi bütünüyle azalış yönünde (sola) kayacaktır. Arzı etkileyen fiyat dışındaki etmenler şu şekilde açıklanabilir;
İlgili diğer malların fiyatları (Pb): İlgili diğer malların fiyatındaki değişimin etkisi, ilgili malın ikame ve tamamlayıcı mal olmasına bağlı olarak değişir. İkame mallarda malın fiyatı yükselirken diğer malın arzı azalır. Tamamlayıcı mallarda malın fiyatı yükselirse diğer malın arzı artmaktadır.
Gelecekte beklenen fiyatlar (Pg): Gelecekte malın fiyatının yükseleceği bekleniyorsa, gelecekte daha fazla mal satma isteği nedeniyle bugünkü arz azalacaktır.
Üretim faktörlerinin fiyatı (Püf): Üretim faktörlerinin fiyatları firma için maliyet unsurudur. Üretim faktörlerinin fiyatı değiştiğinde arz edilen miktar da değişecektir.
Arz edenlerin sayısı (F): Arz edenlerin sayısı arttığında diğer bir ifadeyle ilgili malı üreten firma sayısı arttığında arz edilen miktar da artacaktır.
Bilgi ve teknoloji düzeyi (T): Üretimde yeni teknolojilerin kullanımı üretim maliyetlerini düşürücü etki yapabilir. Üretim faktörlerine yapılan ödemeleri azaltıcı yönde etki yapan bilgi ve teknoloji değişimleri üretim maliyetlerini azaltacağından arz edilen miktar artacaktır.
Her bir firma için geçerli olan arz miktarlarından yola çıkılarak piyasa arzına ulaşmak mümkündür. Grafiksel gösterimde her bir firmanın arz eğrilerinin yatay toplamının alınması ile piyasa arz eğrisi elde edilmektedir.
Çalışma ekonomisi konularına geçtiğimizde incelenen firmaların mal ve hizmet üretimindeki arz değil, bir üretim faktörü olan emeğin üretim sürecinde yer alması anlamında emek arzı olmaktadır. Yapılan analiz benzer olsa da ele alınan değişkenler aynı değildir. Ele alınan emek arzı çizelge anlamında değil, belirli bir ücretten arz olarak şekillenmektedir. Diğer bir ifadeyle belli bir ücret oranından kaç saat çalışılacağı kararının verilmesi söz konusudur.
Emek gücünün üretim sürecinde kullanılması konusu kapsamında da belirtildiği gibi emek çalışma yaşamı ile ilgili konuların temelini oluşturmaktadır. İşgücü piyasalarında ücretli istihdam ilişkisi içinde çalışma en genel anlamda emek arzı olarak tanımlanabilir. Piyasada geçerli ücret oranından kaç saat çalışmak istediğine karar veren bireylerin toplamı ekonomi genelinde toplam çalışma saatleri anlamında emek arzını oluşturmaktadır. Bireysel emek arz eğrisi ve piyasa arz eğrisi başlıkları altında Neo-Klasik bakış açısıyla bireylerin çalışmaya yönelik psikolojik değerlendirmeleri ve piyasada geçerli olan ücret oranlarını dikkate alarak verdikleri çalışma kararı olarak emek arzı ancak bu emeğe talep olduğunda fiili olarak çalışmaya dönüşmektedir. Bu kapsamda emek arzı belli koşullar altında verilmiş bir çalışma kararı olmaktadır. İşgücü piyasalarında emeğe olan talep ile birleştiğinde ücret oran ve istihdam düzeyi ortaya çıkmaktadır. Emek arzının Neo-Klasik Çalışma ve Boş Zaman Modeli ile ele alındığı bu yaklaşımda emek talebi de firmanın kısa ve uzun dönemde almış olduğu üretim kararlarına dayalı olarak analiz edilmektedir.
Üstünel, B. (1988). Ekonominin temelleri. Ankara.
Share this content:
