28. İşgücü Anketlerinin İşleyişi Nasıldır?

İşgücü anketlerinin temel mantığı gereği öncelikle 15 yaş ve daha yukarı yaştaki kişilerin çalışıp/çalışmadığı sorulmaktadır. Hiçbir şekilde çalışmadığı belirlenen bir kişiye işsizlikle ilgili sorular yöneltilmektedir. Şekil incelendiğinde işgücü piyasalarına ilişkin sınıflandırmaların nasıl yapıldığı daha net olarak anlaşılmaktadır.

Kendi hesabına ya da işveren olarak çalışmakta olan bir kişi, referans haftasında fiilen çalışmamış olsa bile, işi ile bağlantısı devam ettiği sürece istihdamdadır. Örneğin, turistik bir belde de hediyelik eşya dükkânı olan bir kişi kış sezonunda dükkânını açmasa da vergi, fatura vb. ödemelerini yaptığı sürece süreklilik taşıyan bir işe sahip olduğundan istihdamda kabul edilmektedir. Aynı durum, kendi hesabına (ya da işveren) çiftçilik yapanlar için de geçerlidir. Tarlasını ekmiş, hasat mevsiminin gelmesini bekleyen bir kişi sezon dışında da işi ile bağlantısı devam ettiğinden, sadece mevsimsel koşullar ve işin niteliği gereği referans haftasında çalışmamış olduğu için istihdamda kabul edilmektedir (TÜİK, 2007, s. 21).

Kendi hesabına ya da işveren olarak çalışanların bir işi olduğu halde referans haftasında işbaşında olmayanlar kategorisinde değerlendirilebilmesi için;

• İşyeri açmak için resmi girişimde bulunmuş, diğer hazırlıkların tamamlanmaya çalışılması,

• İşin sürdürülebilmesi için gerekli olan makine ve ekipmana önemli ölçüde yatırım yapılması,

• İşin sürdürüldüğü ofis, mağaza, tarla gibi mekânların varlığını koruyor olması,

• İşyerinin varlığını sürdürdüğüne dair reklamlar, broşürler vb. işaretlerin var olması gereklidir.

Referans haftası içinde çalışmamış olan ücretsiz aile işçileri Uluslararası :alışma Örgütü (ILO) tanımlarına göre istihdamda kabul edilmemektedir. Örneğin hanehalkına ait bir işletmede (tarla, işyeri vb.) ücretsiz aile işçisi olarak çalışan bir kişi, referans haftası içinde 1 saat bile olsa bu işletmede çalışmamış ise istihdamda kabul edilmez.

Ev işleri ile meşgul başlığı altında sınıflandırılan kadınlar, çalışmayan, iş aramayan ve iş aramama nedeni sorulduğunda ev işleri ile meşgul olduklarını belirten kişilerdir (TÜİK, 2007, s. 22).

Hanehalkı İşgücü Anketi (HİA) soru akışına göre kişilerin öncelikle demografik bilgileri alınmaktadır. Ardından çalışıp çalışmadıklarına ilişkin sorular sorulmakta ve durumu ne olursa olsun (ev kadını, emekli, öğrenci vb.) kişi istihdamda olma ölçütüne uygunsa istihdamda kabul edilmektedir.

İstihdamda olma durumu, işsiz ve işgücünde olmayan gruplarına göre önceliğe sahiptir. İstihdamın her zaman için diğer faaliyetlere önceliği olduğundan örneğin ücret karşılığı özel ders veren bir üniversite öğrencisi istihdamda kabul edilmektedir. İşsizliğin de işgücüne dâhil olmama karşısında önceliği söz konusudur. Bir işi olmadığı için iş arayan ve işbaşı yapmaya hazır olan bir üniversite öğrencisi işsiz olarak sınıflanmakta yani işsiz sayısına dâhil edilmektedir (TÜİK, 2007, s. 21).

İşgücü Sorularının İşleyişi

Kaynak: TÜİK, 2007, s. 20.

İşin niteliği, süresi, elde edilen ücret dikkate alınmaksızın, referans haftasında 1 saat çalışmış olması kişinin istihdam da kabul edilmesi için yeterlidir (TÜİK, 2007, 24).

Bir iş ya da meslekte bilgi ya da beceri kazanmak amacıyla bir işyerinde çalışan ve bir mal ya da hizmetin üretim sürecinde yer alan çırak ve stajyerler, çalışmaları karşılığında belli bir menfaat (ayni ya da nakdi gelir, sosyal güvence, yol parası, cep harçlığı, bahşiş vb.) elde ediyorlarsa istihdamda kabul edilmektedir (TÜİK, 2007, s. 25).

Kendi evinin bahçesinde domates yetiştirmek ya da 1-2 tavuktan yumurta elde etmek gibi kendi tüketimine yönelik tarımsal faaliyet gerçekleştiren kişi istihdamda değildir. Ancak bu tarımsal üretim hane tüketiminin önemli bir kısmını karşılıyorsa kişi istihdamda sayılmaktadır (TÜİK, 2007, s. 25). Herhangi bir işte gelir elde etmeksizin, gönüllü olarak çeşitli yardım faaliyetlerinde bulunan kişiler istihdamda kabul edilmemektedir. Ancak, sivil toplum kuruluşları, dernek ya da sosyal yardım kurumlarında ücret karşılığı çalışan kişiler istihdamda sayılmaktadır (TÜİK, 2007, s. 26).

TÜİK (2007). İşgücü, istihdam ve işsizlik istatistikleri sorularla resmi İstatistikler dizisi:1, http://www.tuik.gov.tr/Kitap.do?metod=KitapDetay&KT_ID=8&KITAP_ID=132.