21. Nüfus ile Bağlantılı İşgücü Piyasası Tanımları Nelerdir?

Temelde işgücü piyasaları ile ilgili bütün değişkenler nüfus ile bağlantılıdır. Bu başlık altıda kurumsal nüfus, kurumsal olmayan nüfus, çalışma çağı nüfus ve aktif nüfus kavramları bizi ülkenin toplam nüfusundan işgücü kavramına getirmesi yönüyle ele alınacaktır.

Günlük yaşam gereksinimleri yasal bir düzenlemeye dayalı olarak kurulan özel ya da tüzel kurum/kuruluşlarda kısmen ya da tamamen karşılanan, bireysel karar ve davranışlarında yetkili otoritenin kurallarına kısmen ya da tamamen bağımlı olarak hareket eden ancak bireysel harcamalarında karar verebilen kişilerin yaşamlarını sürdürdükleri alanlarda yaşayanlar kurumsal nüfus olarak tanımlanır. Bu tanıma göre; üniversite yurtları, yetiştirme yurtları (yetimhane), huzurevi, özel nitelikteki hastane, hapishane, kışla vb. yerlerde ikamet edenler kurumsal nüfusadâhildir (TÜİK, 2007; TÜİK, 2022).

Kurumsal olmayan nüfus ise kurumsal nüfus dışında kalan nüfustur. Diğer bir ifadeyle kurumsal yerlerde değil hanelerde ikamet eden nüfustur. Kurumsal olmayan sivil nüfus olarak da adlandırılan kurumsal olmayan nüfus, üniversite yurtları, yetiştirme yurtları (yetimhane), huzurevi, özel nitelikteki hastane, hapishane, kışla vb. yerlerde değil hanelerde ikamet eden nüfustur (TÜİK, 2007).

Nüfus içindeki 15 ve daha yukarı yaştaki nüfus çalışma çağı nüfus olarak tanımlanmaktadır (TÜİK, 2007). Cari potansiyel işgücü arzı olarak da adlandırılan çalışma çağı nüfus 15-64 yaş grubunu kapsamaktadır.

İşgücü anketlerinde üst yaş sınırı genellikle belirtilmemektedir (Özkaplan, 1999, s. 62). Genel olarak zorunlu eğitimin bitiş yaşı olarak düşünülen 15 yaş altı nüfus ile emeklilik yaşı olarak düşünülen 65 yaş üstü nüfus çalışma çağı dışı nüfus olarak tanımlanmaktadır. 15-64 yaş arasında kalan nüfusun çalışma çağındaki nüfus olarak tanımlanması yaygındır ancak ülkelere göre alt ve üst yaş sınırları değişiklik gösterebilmektedir.

Çalışma çağı nüfus içinde bulunan her birey işgücü piyasalarında yer almaz. Teorik olarak emekliler, ev içi üretimde bulunan ev kadınları ve eğitim gören gençlerin iktisadi faaliyete sahip olmadığı kabul edilir. Diğer bir ifadeyle çalışma çağı nüfus içinde piyasaya dönük faaliyette bulunmayanlar zımni olarak tüketicikabul edilirler (Özkaplan, 1999, s. 63).

İşgücü dışındakiler ve kurumsal nüfus işgücü piyasası ile bağlantısı olup olmama ile tanımlanarak analiz edilmektedir. Şekil 5’te işgücü piyasası analizlerinde incelenen gruplar sadece başlık düzeyinde verilmiştir. Her bir bileşenin içinde yer alan alt gruplar ve açıklamalar ilgili konu başlıklarında yer almaktadır.

Bu durum bize aktif nüfus kavramının tanımlanması gerekliliğini göstermektedir. Zira işgücüne katılmanın boyutları kabul edilen iktisadi faaliyet ya da işgücü tanımına bağlı olmaktadır. Aktif nüfus (iktisaden faal nüfus) şu şekilde tanımlanmaktadır; “belirli bir referans dönemi boyunca, Birleşmiş Milletler Milli Gelir, Muhasebe ve Denge Sistemleri tarafından tanımlanmış iktisadi mal ve hizmetlerin üretimi için gerekli olan işgücü arzını besleyen kadın ve erkekler”.

Bu tanıma göre aktif nüfusun işgücü ve işgücü dışındakiler olmak üzere iki bileşeni vardır. İstihdam edilenler ve işsizlerden oluşan işgücü cari aktif nüfusu oluştururken işgücüne dâhil olmayanlar cari olarak aktif olmayan nüfusu temsil etmektedir (Özkaplan, 1999, s. 65).

Nüfustan İstihdam ve İşsizliğe İşgücü Piyasası Tanımlarının Genel Görünümü

Kaynak: Konu ile ilgili olarak yapılan tanımlara dayalı olarak Verda Özgüler tarafından oluşturulmuştur.

Seyidoğlu’na göre (1992), “aktif nüfus, bir ülkede çalışma çağında, çalışma istek ve yeteneğinde olan nüfus olarak tanımlanmaktadır. Bir işte çalışanlar (istihdam edilmiş olanlar) ve iş arayanlar bu gruba girmektedir. Dolayısıyla aktif nüfus yerine işgücü deyimi de kullanılabilir” (s.14). Bu iki tanımda işgücü piyasalarında aktif olarak bulunma ölçütü ile cari olan ve olmayan ayrımına dayalı ölçüte dikkat edilmesi gerekmektedir. İki tanım arasındaki yaklaşım farkı kimi zaman analizlerde ve bu analizlere dayalı olarak yapılan çıkarımlarda karışıklıklara neden olabilmektedir. Seyidoğlu tarafından verilen tanım cari aktif nüfus tanımıdır. Cari aktif nüfus aynı zamanda işgücü olarak tanımlanmaktadır (Özkaplan, 1999, s. 64).

Cari aktif nüfus ve cari olarak aktif olmayan nüfus ayrımı verilerin toplanması aşamasında yıl içindeki faaliyetlerin temel boyutunu yansıtıp yansıtamama düşüncesine dayalıdır. Bir yıl gibi uzun bir referans dönemi ile ölçülen genellikle aktif (faal) nüfusve bir hafta ya da bir gün gibi kısa bir referans dönemi ile ilişkili olarak ölçülen cari aktif nüfus olarak tanımlanmaktadır. İşgücüne dâhil olmayanlar, belirlenen minimum yaş sınırının altında kalanlar da dâhil olmak üzere cari aktif olmayan nüfusu temsil ederler. Uzun dönemde kişilerin faaliyetleri üç kategoride belirlenmektedir. Burada ana faaliyet ölçütü esas alınmaktadır. Cari aktif nüfus yaklaşımında ise kategorileri belirlemek için öncelik ilkesi uygulanmaktadır (Özkaplan, 1999, s. 64-65).

Kimi kaynaklarda sivil nüfus kavramından da söz edilmektedir. Sivil nüfus; çalışma çağı nüfustan çalışma istemeyenleri, engellileri, askerlik görevini yapanları, ev kadınlarını, öğrencileri ve mahkûmları çıkararak çalışma çağı dışında kalan nüfus grubunda olmakla birlikte çalışmak zorunda kalanları eklediğimizde ulaştığımız bir nüfus büyüklüğüdür. Bu yönüyle sivil işgücü işgücünden biraz daha geniş bir kesimi kapsamaktadır. Sivil işgücü tanımı içinde yer alan gruplardan askerlik görevini yapanlar, mahkûmlar ve öğrenciler kurumsal nüfus içinde yer alırken çalışmak istemeyenler ve engelliler işgücünde olmayanlar grubundadır. Bu nedenle sivil işgücü tanımını Şekil 5 kapsamında görselleştirebilmek mümkün olamamıştır.

Özkaplan, N. (1999). İşgücü piyasasına ait kavramların sorgulanması, Ekonomik Yaklaşım, 10(32), 61-85.

Seyidoğlu, H. (1992). Ekonomik terimler sözlüğü. Güzem Yayınları.

TÜİK (2007). İşgücü, istihdam ve işsizlik istatistikleri sorularla resmi İstatistikler dizisi:1, http://www.tuik.gov.tr/Kitap.do?metod=KitapDetay&KT_ID=8&KITAP_ID=132.

TÜİK (2022). İşgücü istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-IV.-Ceyrek:-Ekim—Aralik,-2021-45643