19. İşgücü Piyasaları Analizlerinde Kullanılan Temel Tanım ve Kavramlar Nelerdir?

Bu başlık altında TÜİK verileri ve hesaplama yöntemleri esas alınarak işgücü piyasaları ile ilgili tanım ve kavramlar açıklanmaktadır. Alandaki diğer çalışmalarda da genel olarak uluslararası karşılaştırmalara uygun olan verileri elde edebilmek ve kullanabilmek amacıyla resmi istatistikler esas alınmaktadır.

Türkiye’de 1950 yılından itibaren uygulanan genel nüfus sayımları çerçevesinde iktisaden faal nüfus ile ilgili olarak bilgi sağlanabilmektedir. 1966 yılından itibaren zaman zaman uygulanan hanehalkıişgücü anketleri ile Birinci Beş Yıllık Plan (1963-1967) döneminden itibaren 1987 yılına kadar sınırlı da olsa bilgi derlenmiştir. 1966-1987 yılları arasında işgücü anketleri düzensiz aralıklarla uygulanmış olduğundan bu anketlerden elde edilen verilerin birbiri ile uyumlu olmadığı belirtilmektedir. 1988-1999 yılları arasında her yılın Nisan ve Ekim aylarında olmak üzere yılda iki kez uygulanan anket, 2000 yılından itibaren aylık olarak uygulanmaya başlanmıştır. 2005 yılı Ocak ayından itibaren, hareketli üç aylık dönemlerin esas alındığı anket sonuçları aylık olarak yayımlanmaya başlanmıştır (TÜİK, 2007, s. 2).

Türkiye’de işgücünü oluşturan istihdam edilenler ile işsizlerin sayısı ve işgücü piyasalarına ilişkin bilgiler, TÜİK tarafından 1988 yılının Ekim ayından itibaren Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 13. Çalışma İstatistikçileri Konferansında benimsenen tanım ve kavramlar çerçevesinde, düzenli olarak ve ILO standartları çerçevesinde uygulanan TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketleri (HİA) ile elde edilmektedir. Günümüzde neredeyse tüm ülkeler, işgücünün belirlenmesine yönelik olarak ILO tarafından belirlenmiş olan tanım ve kavramların esas alındığı işgücü anketlerini uygulamaktadırlar (TÜİK, 2007, s. 1).

Her ülke kendi geliştireceği tanımlar doğrultusunda istatistiksel hesaplamalar yapabilir. Ancak, resmi istatistikleri diğer verilerden ayıran en önemli özellik karşılaştırma yapılabilmesidir. Uluslararası tanımlara uygun veriler yapılacak analizlerde ve çalışmalarda daha çok tercih edilmektedir. Mevcut durumda, TÜİK tarafından uluslararası standartlara uygun olarak üretilen istihdam ve işsizlik verileri ILO, İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (EUROSTAT), Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlarca da kullanılmaktadır (TÜİK, 2007, s. 31).

İşgücü Çatısı

Kaynak: TÜİK, 2007, s. 23.

Türkiye işgücü piyasaları gelişmiş ülkelerden farklı özelliklere sahiptir. Bu farklılıkları ortaya koyabilmek için HİA ve sunduğu alt veri setlerini incelemek yararlı olmaktadır. Örneğin; çalışabilecek durumda olup iş aramayanların, yaş, eğitim ve cinsiyet dağılımı, bu kesimin zaman içinde gösterdiği değişim analiz edilebilmektedir (TÜİK, 2007, s. 31). TÜİK, HİA dışında işgücü piyasalarının farklı sorunlarını daha ayrıntılı incelemek amacıyla zaman zaman ek sorularla modüler anketler de uygulamaktadır (TÜİK, 2007, s. 36). 2007 tarihli İş Kazaları ve İşe Bağlı Sağlık Sorunları ve 2016 tarihli Gençlerin İşgücü Piyasasına Geçişi gibi araştırmalar bu modüler yapıya örnek verilebilecek çalışmalardır.

Hanehalkı işgücü anketinde 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerin işgücü durumları yıl toplamında ya da genel olarak değil referans haftası^[1] esas alınarak sorgulanmakta ve kişilerin işgücü durumu zaman içerisinde çeşitli nedenlerle değişkenlik gösterebilmektedir. Sonuçların dönemler itibariyle değişkenlik göstermesinin en temel nedeni mevsimsellik özelliğidir. Toplam istihdamın yaklaşık %30’unun tarım sektöründe yoğunlaştığı göz önünde bulundurulduğunda mevsimsel etkiler işgücü piyasalarında güçlüdür diyebiliriz (TÜİK, 2007, s. 31).

TÜİK (2007). İşgücü, istihdam ve işsizlik istatistikleri sorularla resmi İstatistikler dizisi:1, http://www.tuik.gov.tr/Kitap.do?metod=KitapDetay&KT_ID=8&KITAP_ID=132.

[1] TÜİK HİA 2014 düzenlemesine kadar referans haftası her ayın Pazartesi ile başlayıp Pazar ile biten ilk haftası olarak tanımlanmaktaydı. Yeni düzenleme ile yılın tüm haftalarını (52 hafta) referans dönemi olduğu sürekli anket uygulamasına geçilmiştir (TÜİK, 2014).