25. İşgücünde Olmayanlar Kategorisi Kimlerden Oluşmaktadır?

İşgücüne dâhil olmayanlar ya da cari aktif olmayan nüfus; referans döneminde istihdam edilen ya da işsiz olarak tanımlanmayanları kapsamaktadır (Özkaplan, 1999, s. 71).

TÜİK tanımına göre (2022) işsiz veya istihdamda olmayan 15 ve daha yukarı yaştaki nüfustur. Bu kapsamda;

• İş aramayıp çalışmaya hazır olanlar: Çeşitli nedenlerle bir iş aramayan, ancak 2 hafta içinde işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirten kişilerdir. Bu kategoride iki alt grup bulunmaktadır. İş bulma ümidi olmayanlar (gücenmiş, cesareti kırılmış işgücü) ve diğer olarak tanımlanan grup.
  • İş bulma ümidi olmayanlar: Daha önce iş aradığı halde bulamayan veya kendi vasıflarına uygun bir iş bulabileceğine inanmadığından iş aramayan ancak işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirten kişilerdir.
  • Diğer: Mevsimlik çalışma, ev kadını olma, öğrencilik, irad sahibi olma, emeklilik ve çalışamaz halde olma gibi nedenlerle iş aramayıp ancak işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirten kişilerdir.
• Mevsimlik çalışanlar: Mevsimlik çalışması nedeniyle iş aramayan ve işbaşı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.
• Ev işleriyle meşgul olanlar: Kendi evinde ev işleriyle meşgul olması nedeniyle iş aramayan ve işbaşı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir
• Eğitim/öğretim: Bir öğrenim kurumuna devam etmesi nedeniyle iş aramayan ve işbaşı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.
• Emekli: Bir sosyal güvenlik kuruluşundan emekli olduğu için iş aramayan ve iş başı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.Çalışamaz halde olanlar: Bedensel engellilik, hastalık veya yaşlılık nedeniyle iş aramayan ve iş başı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.
• Diğer: Ailevi ve kişisel nedenler ile bunun dışındaki diğer nedenlerle iş aramayan ve işbaşı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.

İşgücüne dâhil olmayanlar kategorisi minimum yaş sınırının altında kalan çocukları da içermektedir. Aktif olmayanlar, aktif olmama nedenlerine göre yukarıda belirtildiği biçimde sınıflandırılmaktadırlar. Çalışma istek ve yeteneğinde olma, piyasalarda geçerli olan ücret oranına razı olma ve iş arama biçiminde ele alınan işsizliğin standart tanımı uygulandığında, işsiz olarak sınıflandırılanlar yani işe başlamaya hazır oldukları halde referans döneminde iş aramayanlar aktif olmayan nüfus kapsamındadır. Bu noktada cari aktif nüfus ve cari olmayan aktif nüfus ayrımını tekrar hatırlamakta fayda vardır. Uzun referans döneminde ağırlıklı olarak hangi faaliyetlerin yapıldığına göre belirlenen konum ile kısa referans dönemi değerlendirmesinde en az 1 saat çalışmış olma ölçütü nedeniyle kadınlar ve öğrenciler bakımından bir çakışma söz konusu olmaktadır. 52 hafta içindeki duruma göre karar verilmesi ve süreklilik ilkesine göre ev işleri le meşgul olan bir kadın işgücüne dâhil olmayanlar grubunda yer alırken, referans haftasında 1 saat ücretli istihdam ilişkisi içinde olmuşsa istihdam edilenler kategorisine dâhil olmaktadır. Aktif olmama nedenine bağlı sınıflandırma aktif olmayı istihdam edilme ve işsizkategorileri ile sınırlandırdığı için referans haftasında 1 saat bile çalışma durumu söz konusu olduğunda dikkat edilmesi gereken bu ince ayrım ortaya çıkmaktadır (Özkaplan, 1999, s. 72).

İşgücünde olmayanlar grubu içinde yer alan alt gruplardan bir kısmı iş aramaya hazır olan kategorisine girmekte bir kısmı ise iş aramaya hazır olmayan durumda bulunabilir.

İşgücünde Olmayanlar Grubu Kimlerden Oluşur?

Kaynak: TÜİK, 2007.

“İşgücünde Olmayanlar Grubu Kimlerden Oluşur?” tablosu incelendiğinde aslında bu alt grupların “Nüfustan İstihdam ve İşsizliğe İşgücü Piyasası Tanımlarının Genel Görünümü” şeklinde ele aldığımız kurumsal nüfus, çalışma çağında olmayan nüfus grubuna da dâhil olduğu görülür. Bu noktada TÜİK ölçüm mantığındaki istihdamın, işsizliğe, işsizliğin, işgücünde olmamaya baskın olduğu diğer bir ifadeyle kişilerin içinde bulundukları kategori belirlenirken bu ilkenin uygulandığı hatırlanmalıdır. Ayrıca 52 haftanın kaç haftasında hangi işgücü kategorisi içinde bulunulduğu da ayırıcı bir faktördür.

Alt gruplar içinde ve gruplar arasında çakışmaların yaşandığı tek kavramsallaştırma bu alanda değildir. Sivil işgücü tanımında da ifade edildiği üzere çalışma çağı nüfus içinden çıkardığımız ve eklediğimiz gruplardan bir kısmı kurumsal nüfusa dâhil iken (askerlik görevini yapanlar ve mahkûmlar) bir kısmı engelliler ve ev kadınları gibi gruplar ise işgücünde olmayanlar grubundadır. İşgücü piyasası analizlerinde kullanılan değişkenler, istihdam işsizlik gibi kategoriler ile bu kategoriler giren gruplar ve alt gruplar birbiri ile karıştırılması muhtemel olan ve dikkatli bir biçimde analiz edilmesi gereken bir yapıdadır.

Soru 21 ‘de yer alan “Nüfustan İstihdam ve İşsizliğe İşgücü Piyasası Tanımlarının Genel Görünümü” şekli kapsamında verilen ilişkileri özümsemek temel düzeyde yeterli olacaktır. Daha ayrıntılı analizler için TÜİK HİA anketi işleyiş mantığı, kategoriler, gruplar ve alt grupların geçişkenliği ve kesişen kısımları, dar ve geniş işgücü tanımları (işgücü ve sivil işgücü) gibi konuların kavranmış olması gerekmektedir.

Özkaplan, N. (1999). İşgücü piyasasına ait kavramların sorgulanması, Ekonomik Yaklaşım, 10(32), 61-85.

TÜİK (2007). İşgücü, istihdam ve işsizlik istatistikleri sorularla resmi İstatistikler dizisi:1, http://www.tuik.gov.tr/Kitap.do?metod=KitapDetay&KT_ID=8&KITAP_ID=132.

TÜİK (2022). İşgücü istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-IV.-Ceyrek:-Ekim—Aralik,-2021-45643